Во економската терминологија неодамна се појавија голем број нови термини, кои служат за подобро разбирање на различните форми на инфлација, како што се чипфлација, гридфлација и други.
Инфлацијата е еден од оние економски концепти што не засега сите нас, од поединци до економијата во целина. Нејзиното влијание најдиректно го чувствува населението, бидејќи често ја намалува куповната моќ, според Народната банка на Србија (НБС).
Драган Џивџановиќ од Одделот за економски истражувања и статистика објаснува кои поими како гридфлација, шринкфлација…
Според него, терминот „гридфлација“ (greedflation) или инфлација на алчноста се однесува на идејата дека за високата инфлација во постпандемискиот период не само што придонесоа фактори како што се нарушувања во глобалните синџири на снабдување, зголемената побарувачка поради акумулираниот приход на населението за време на пандемијата или значителното зголемување на светските цени на енергијата и примарните земјоделски производи, туку и зголемувањето на синџирот на производство на сите учесници во бизнисот.
„Поборниците на оваа идеја веруваат дека фирмите во многу индустрии ја искористиле својата поголема преговарачка моќ над потрошувачите за да ги задржат или дури и да ги зголемат своите профитни маржи преку повисоки маржи и на тој начин целосно да ги пренесат инфлаторните притисоци на потрошувачите“, посочи тој.
Во исто време, практиката компаниите да користат изговори како што се инфлаторни притисоци и последователно да ги покачуваат своите цени повеќе од оправдано во однос на трошоците, исто така доби име, што е оправдување.
„Кредибилните институции, како што се филијалите на американската ФЕД, ЕЦБ и ММФ, во своите дела укажаа на постоењето на алчноста на инфлацијата во САД и во еврозоната“, нагласи Драган Џивџановиќ.
Тој додаде дека дискусиите за инфлацијата се однесуваат не само на нејзините причини, туку и на различните начини на кои се манифестира инфлацијата.
„Основната мерка за инфлација што ја користат економистите го гледа движењето на индексот на потрошувачките цени, составен од избрани производи и услуги кои се најчести ставки на потрошувачка“, рече Џивџановиќ.
Така се мери просечното движење на цените, но треба да се има предвид дека во периоди на инфлациски притисоци не се зголемуваат цената на сите производи и брендови подеднакво и дека постојат и други форми на реакција на компанијата на притисокот на трошоците.
Џивџановиќ се осврна и на терминот шринкфлација (shrinkflation), една од најпознатите форми на неценовна реакција од страна на компаниите, што се однесува на намалување на количините на производите наместо нивните цени.
„Повеќе простор во ќеса чипс, пакување чоколадо од 90 грама или шолја јогурт од 180 грама се само некои од најпознатите примери на овој феномен“, изјави тој.
Дополнително, тој додаде дека производителите се одлучуваат на овој потег бидејќи е помалку непопуларен од зголемувањето на цените и носи помал ризик во однос на задржувањето на клиентите, а со тоа и на прометот.
„Намалувањето на количината на производите ја зголемува просечната цена на чинење во иста мера како и тие да поскапат“, објасни Џивџановиќ.
Тој, исто така, нè потсети на концептот на скимпфлација (skimpflation), кој претставува уште посуптилна форма на неценовно реагирање од страна на компаниите и се однесува на намалување на квалитетот и достапноста на производите и услугите додека цените се исти.
Оваа практика, според него, го вклучува примерот на користење помалку какао во млечните производи како одговор на значителното зголемување на неговата глобална цена, но може да се поврзе и со услугите, како што е одлуката да се намали обемот на содржината во Дизниленд што ја нуди една карта по пандемијата.
„За разлика од помалите количини, понискиот квалитет на производите е речиси невозможно да се следи од перспектива на традиционалните мерки за инфлација“, посочи тој.
Тој исто така изјави дека, иако на краток рок им помага на бизнисите, оваа појава може да има негативни последици на долг рок за брендовите што компанијата ги пласира и да доведе до губење на довербата кај клиентите.
Деновиве особено внимание на јавноста привлече терминот чипфлација(cheapflation), кој се однесува на феноменот дека во периоди на зголемени инфлациски притисоци, цените на поевтините брендови во иста категорија производи растат побрзо од поскапите.
„Во примерот со сирењето, тоа би значело дека цената на најевтиниот вид сирење, како што е одредена марка, се зголемува со повисока стапка од најскапата марка“, рече Џивџановиќ.