Економските загуби предизвикани од временските непогоди во Европа сè повеќе стануваат постојана ставка во буџетите, бидејќи најголемиот дел од штетата сè уште не е осигуран, што значи дека државата, односно даночните обврзници, на крајот ќе ја платат сметката, според анализата објавена денес.
Овогодишните пожари на југозападот од континентот, како и катастрофалните поплави во Шпанија во 2024 година и во Германија и соседните земји во 2021 година, покажуваат како климатските катастрофи вршат дополнителен притисок врз европските јавни финансии, кои веќе се под притисок од зголемените трошоци за одбрана и стареењето на населението, објавува Ројтерс.
Федерико Барига-Салазар, претставник на агенцијата Фич задолжена за суверени рејтинзи во Западна Европа, истакнува дека катастрофите што претходно се третираа како исклучителни трошоци сега стануваат сè почести.
Иако сегашниот фискален шок е веројатно сè уште релативно мал, расте верувањето дека тој само ќе стане поголем во регион кој се затоплува побрзо од кој било друг континент во светот.
Екстремните временски и климатски настани предизвикаа околу 822 милијарди евра (953 милијарди долари) економски загуби во Европската Унија (ЕУ) помеѓу 1980 и 2024 година, според Европската агенција за животна средина – при што една четвртина од таа штета се случила само во последните четири години.
Јавните дефицити низ еврозоната веќе изнесуваат во просек околу три проценти од бруто домашниот производ (БДП). Барига-Салазар наведе проценки дека поплавите од 2024 година во Шпанија – најлошиот настан од поплави во Европа во последните пет децении – би значеле трошоци за закрепнување од 0,7 процентни поени од БДП помеѓу 2024 и 2026 година.
Покрај тоа, во ЕУ, само една четвртина од загубите од катастрофи поврзани со климатските промени се осигурени, додека во некои земји осигурувањето е помало од 55 проценти, според проценките на ЕУ. Некои стравуваат дека нивото на осигурителна покриеност како дел од вкупните трошоци ќе се намали уште повеќе како што екстремните временски настани стануваат почести.
„Мислам дека тоа едноставно значи дека како што овие ризици стануваат почести, тие ќе бидат сè помалку осигурени. Тоа е голем проблем и некои земји ќе чинат помеѓу еден и два проценти од БДП“, рече Дејвид Зан, директор на европските инструменти за фиксен приход во Франклин Темплтон.
Економскиот истражувачки центар Бругел пресмета дека додека во Белгија поголемиот дел од штетите од поплавите во 2021 година биле покриени со осигурување, ниското ниво на осигурување во Германија значеше дека земјата морала да издвои 30 милијарди евра јавни средства за да покрие поголем дел од штетата.
Прилагодување и промена на ризикот
Со оглед на тоа што Европската Унија треба да ги достави предлозите за отпорност на климатските промени и управување со ризици оваа есен, вниманието е насочено кон можните решенија.
Грција, чија економија зависи од туризмот и е особено изложена на ризик од топлотни бранови и пожари, разгледува начини за зголемување на осигурителната покриеност, а воедно да ја направи водоводната и енергетската инфраструктура поотпорна во туристичките центри.
По големите поплави на почетокот на 2026 година, Португалија објави планови за воведување задолжително осигурување на домаќинствата, кое би било поддржано од фонд за природни катастрофи и земјотреси, како и механизам за солидарност за гарантирање на универзален пристап.
Можно привремено решение за некои земји би можело да биде потпирање на таканаречени катастрофални обврзници, каде што инвеститорите можат да постигнат високи приноси, но исто така да изгубат дел или целата главница ако се случи однапред дефиниран настан, како што е ураган или земјотрес.
Зан од Франклин Темплтон забележува дека тоа би можело да биде скап облог за владата: „Ако се случи настанот, исплатата е моментална. Но, можете да имате пет години каде што ништо не се случува, а цело време плаќате осум проценти годишно.“
Хедер Грејб, виш соработник во Бругел, рече дека владите треба да воспостават посистемски решенија отколку еднократни итни буџетски распределби, бидејќи таков пристап може да создаде погрешен поттик за домаќинствата и бизнисите воопшто да не склучуваат осигурување.
„Сите влади низ Европа треба да ја проценат сопствената изложеност и да направат сеопфатни планови за намалување на идните штети преку инвестиции во адаптација, како и преку здружување на ризиците преку границите“, рече Грејб.
Голем број студии сугерираат дека раните инвестиции во правењето економии поотпорни на климатските промени можат да заштедат пари на долг рок – и да го спречат она што студија на Универзитетот Оксфорд од 2025 година го нарече „стапица за инвестиции во адаптација“, во која повторените климатски катастрофи го зголемуваат долгот, оставајќи помалку пари за мерки за заштита.
Шпанскиот премиер Педро Санчез тврдеше дека зелените инвестиции во вредност од 0,1 процент од БДП би можеле да спречат економски загуби осум пати поголема сума, како и загуби на даночни приходи три пати поголема од почетната инвестиција.
ЕЦБ предложи заеднички јавно-приватен систем за реосигурување на ниво на ЕУ, кој би ги здружил приватните ризици од природни катастрофи, со поддршка на фонд на ЕУ за јавно финансирање на последиците од катастрофи.
Сепак, прашањето е дали летните топлотни бранови оваа година ќе создадат доволно политичка волја за прифаќање на почетните трошоци за ваквите мерки – и на ниво на национални влади и на ниво на ЕУ.
Портпаролот на Европската комисија изјави дека извршната власт на ЕУ разгледува начини за решавање на проблемот со недоволната осигурителна заштита од климатски ризици, како дел од пакет мерки што треба да се усвојат до крајот на годината.