Седумнаесет години по пропаѓањето на американската инвестициска банка „Леман Брадерс“, финансискиот систем повторно влегува во зоната на зголемен ризик. Дерегулацијата, растот на приватното кредитирање и проширувањето на таканареченото банкарство во сенка враќаат спомени од кризата што ја потресе глобалната економија.
На 15 јули 2007 година, „Њујорк тајмс“ објави статија со наслов „Најбогатите меѓу богатите, горди на новото позлатено доба“. Фокусот на текстот беше профилот на Санфорд Вајл, извршен директор на „Ситигруп“, кој, заедно со многумина во финансискиот сектор, веруваше дека ја води Америка во нова ера на просперитет.
Нивната логика беше едноставна: огромното богатство што го создадоа беше оправдано, а регулаторните пречки требаше да се отстранат за да може финансиските иновации да напредуваат непречено.
Точно една година и два месеци подоцна – финансискиот систем се распадна.
Падот на „Леман Брадерс“ ја предизвика најлошата финансиска криза во последните повеќе од 70 години. Се испостави дека многу од „иновациите“ со кои се гордееле создале лабаво регулиран систем на финансиски институции – таканаречени „банки во сенка“ – кои биле изложени на модерна верзија на банкарските паники од 1930-тите, што ја претворило тогашната рецесија во Големата депресија.
Денес, 17 години подоцна, политичката поддршка за мерките воведени по 2008 година значително ослабува. Министерството за финансии на САД планира да ја ослабне Канцеларијата за финансиски истражувања – институција која ги следи ризиците од нова криза. Во исто време, постои зголемен притисок за дерегулација и прифаќање на нови финансиски иновации како криптовалути, кои – според многу аналитичари – повторно создаваат ризици слични на оние од 2008 година.
Во меѓувреме, банкарството во сенка се враќа силно.
Според некои индикатори, овие институции денес имаат поголем удел во финансискиот систем отколку што имале во времето кога Леман пропадна.
Нов епицентар на ризик: Приватни кредити
Моменталниот фокус на загриженост е на приватното кредитирање – сектор во кој кредитите се одобруваат од институции кои, за разлика од банките, работат речиси без јавен надзор и транспарентност.
Клучното прашање е: што всушност има во нивните биланси на состојба?
Откако двајца заемодаватели пропаднаа минатата есен, извршниот директор на JPMorgan Chase, Џејми Дајмон, предупреди:
„Кога ќе видите една лебарка, веројатно има повеќе.“
Зошто ова не е 2008 година (сè уште) – но може да стане
Добрата вест е дека приватните заемодаватели не се банки, па дури и ако се покаже дека имаат голем дел од лошите кредити во своите портфолија, нивното влијание веројатно нема да биде толку разорно како загубите на банките од 1930-тите или колапсот на системот во сенка во 2008 година.
Сепак, проблемот е што тие не се целосно „небанкарски“.
Нивниот раст е дел од поширок тренд на експанзија на слабо регулираните финансиски институции – што предизвикува сериозна непријатност кај секој што се сеќава на 2008 година.
Дали историјата се повторува?
Овој нов бран ризици покренува клучни прашања: Како всушност се случуваат финансиските кризи? Колку пораснал секторот на приватно кредитирање и други небанкарски институции? Кои се вистинските ризици скриени во тој систем? И најважно: дали светот повторно се приближува кон сценариото од 2008 година?
Финансиската историја покажува дека кризите ретко доаѓаат од сосема нови извори – туку од заборавени лекции.
Денешниот раст на приватното кредитирање и враќањето на банкарството во сенка сами по себе не се проблем. Проблемот се јавува кога растот е побрз од регулативата и транспарентноста.
Ако има една лекција од 2008 година, тоа е дека пазарите прават најмногу грешки кога веруваат дека конечно „го совладале ризикот“.
