Потпретседателот на Европската централна банка (ЕЦБ), Борис Вујчиќ, предупреди дека продолжениот период на високи цени на енергијата може дополнително да ја стимулира инфлацијата, но во исто време да го ослаби економскиот раст и потрошувачката на домаќинствата.
Во интервју за Ројтерс, Вујчиќ зборуваше за трендовите на каматните стапки, цените на нафтата и гасот, состојбата на европскиот банкарски сектор, вештачката интелигенција, конкуренцијата од Кина и потребата од подлабока интеграција на финансискиот пазар на Европската Унија.
Една од главните теми беа цените на енергијата, кои продолжија да растат по најновите проекции на ЕЦБ. Вујчиќ рече дека пазарите во моментов во голема мера формираат очекувања за инфлацијата и идните каматни стапки преку цените на енергијата.
„Постои забележлива промена во споредба со јуни и периодот пред летото. Сега се очекува цените на енергијата да останат високи подолго време“, рече Вујчиќ.
Според него, порано се очекуваше дека геополитичките тензии на Блискиот Исток ќе се намалат и дека цените на енергијата ќе почнат да паѓаат, додека сега неизвесноста е многу поголема.
Сепак, тој нагласи дека ЕЦБ не донесува одлуки само врз основа на цените на енергијата.
„Не ги разгледуваме само цените на енергијата, туку многу поширок сет на податоци и критериуми кога донесуваме одлуки за монетарната политика“, рече Вујчиќ.
Доколку инфлацијата остане висока во текот на есента и почне посилно да влијае врз приходите и потрошувачката на домаќинствата, ова би можело, како што објасни, да дејствува како сопирачка за економскиот раст.
Гасот би можел да има подолготрајно дејство од нафтата
Вујчиќ, исто така, ја истакна разликата помеѓу влијанието на цените на нафтата и гасот врз инфлацијата.
Зголемувањето на цените на нафтата побрзо се пренесува на потрошувачите преку горивото, додека гасот има подолготрајно дејство – директно преку сметките на домаќинствата, но и индиректно преку трошоците за производство.
„Нафтата има понепосредно дејство, додека гасот има потраен и долгорочен ефект“, рече Вујчиќ.
Претстојната зима е посебен ризик, со оглед на релативно пониското ниво на снабдување со гас во Европа. Сепак, европската економија стана помалку зависна од гасот во последните години благодарение на поголемата употреба на обновливи извори на енергија и инвестициите во енергетска ефикасност.
Според податоците презентирани од Вујчиќ, обновливите извори сега сочинуваат околу 26 проценти од финалната потрошувачка на енергија и околу половина од потрошувачката на електрична енергија.
Доколку цените на енергијата останат на сегашните нивоа, многу ќе зависи од тоа каква ќе биде зимата.
„Суровата зима ќе има поголемо негативно влијание врз БДП и реалните приходи отколку благата“, предупреди Вујчиќ.
Храната може повторно да поскапи
ЕЦБ, исто така, внимателно го следи движењето на цените на храната.
Според основното сценарио на централната банка, инфлацијата на цените на храната треба постепено да се зголемува и да достигне врв од 3,4 проценти во третиот квартал од 2027 година.
Една од причините се последиците од силните суши што ја погодија Европа во текот на летото.
Вујчиќ објасни дека е потребно време шоковите во земјоделството да се пренесат преку синџирот на снабдување на малопродажните цени.
Засега, европската економија издржа повисоки каматни стапки
И покрај затегнувањето на монетарната политика и геополитичките нарушувања, економијата на еврозоната се покажа како поотпорна од очекуваното.
„Претходното затегнување беше добро апсорбирано од економијата“, рече Вујчиќ.
Сепак, преносот на монетарната политика е веќе видлив преку повисоки каматни стапки на станбени и корпоративни кредити, како и преку повисоки трошоци за финансирање на банките.
Според него, отпорноста на економијата првенствено била поткрепена од извозот и приватната потрошувачка, која била посилна од очекуваната.
Како што нагласи, ЕЦБ ќе продолжи да донесува одлуки за каматните стапки од состанок до состанок, во зависност од новите економски податоци.
Европските банки добро капитализирани и профитабилни
Зборувајќи за финансиската стабилност, Вујчиќ рече дека неодамнешното зголемување на приносите на државните обврзници во моментов не претставува закана за финансискиот систем.
„Банкарскиот сектор е во силна позиција. Европските банки се добро капитализирани, многу ликвидни и профитабилни“, рече Вујчиќ.
Во исто време, тој предупреди дека се појавуваат нови ризици, вклучувајќи ги сајбер безбедноста и оперативните ризици поврзани со вештачката интелигенција, како и високите вреднувања на берзите, особено во технолошкиот сектор.
Вештачката интелигенција би можела целосно да ја промени економијата
Еден од поинтересните делови од интервјуто беше поврзан со можното влијание на вештачката интелигенција врз продуктивноста.
Вујчиќ рече дека никој сè уште не може со сигурност да процени колку вештачката интелигенција ќе ја зголеми продуктивноста на среден и долг рок.
„Доколку вештачката интелигенција донесе одржлив годишен раст на продуктивноста од четири до пет проценти, тоа би било трансформативно за целата економија“, рече Вујчиќ.
Според неговата проценка, таквото сценарио би барало целосно ново преиспитување на монетарната и фискалната политика.
Сепак, тој предупреди дека историјата веќе има забележано периоди на голем оптимизам за технолошките револуции кои подоцна не се материјализирале целосно.
Кинеските компании брзо ги стигнуваат европските
Зборувајќи за растечката конкуренција од Кина, Вујчиќ го наведе примерот на хрватска компанија од автомобилската индустрија што неодамна ја посети.
Пред пандемијата, целата опрема на таа компанија била произведена во Германија, бидејќи кинеските машини биле поевтини, но со недоволен квалитет. Денес, според него, приближно половина од машините се кинески.
„Квалитетот ги стигнува европските производители, додека цените останале значително пониски“, објасни Вујчиќ.
Ваквата промена, според него, покажува колку брзо напредуваат кинеските компании и колку европските компании ќе треба да ја зголемат продуктивноста, да се движат кон производи со поголема додадена вредност и да бараат нови пазари.
На Европа ѝ е потребен единствен финансиски пазар
На крајот од интервјуто, Вујчиќ рече дека главниот проблем на европските банки не е прекумерната регулација, туку фрагментацијата на европскиот финансиски пазар.
„Решението не е ниту поедноставување ниту дерегулација. Вистинското решение е завршување на банкарската унија и штедливата и инвестициската унија“, рече тој.
Тој предупреди дека во Европската унија сè уште постојат голем број различни даночни и правни правила, што ги зголемува трошоците за банките и другите финансиски институции и го отежнува прекуграничното работење.
Според неговата проценка, фрагментацијата влијае дури и на работењето на монетарната политика, бидејќи промените на каматните стапки не се пренесуваат со иста брзина во сите земји од еврозоната.