Војната во Иран сериозно ги влоши изгледите за глобалната економија, предупредуваат економистите од американската банка JPMorgan. Според нивните проценки, пазарите наскоро би можеле да се соочат со комбинација од тврдоглава инфлација, повисоки цени на енергијата и забавување на економскиот раст, сценарио што би можело да предизвика нов бран на економска неизвесност.
Економистите на банката веруваат дека таканареченото „Сценарио на Златокоса“ практично исчезна. Зборуваме за идеална економска средина во која инфлацијата се намалува, додека економијата продолжува да расте стабилно без сериозни нарушувања. Токму ова сценарио беше основа на оптимистичките прогнози на централните банки за 2026 и 2027 година.
Сепак, ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток ги промени очекувањата. Според проценката на JPMorgan, зголемувањето на цените на нафтата би можело да ја помести основната инфлација над три проценти, додека зголемувањето на трошоците за транспорт и производство дополнително би ги зголемило цените на стоките за широка потрошувачка.
Како резултат на тоа, банката ја намали својата прогноза за раст на глобалната економија за околу четвртина процентен поен. Аналитичарите предупредуваат дека поскапата енергија ја намалува куповната моќ на домаќинствата, влијае на падот на потрошувачката и го зголемува ризикот од слабеење на пазарот на трудот.
„Постои сериозен ризик дека енергетскиот шок ќе ја намали куповната моќ на граѓаните и ќе ја ослабне довербата на бизнисот, што би можело да доведе до забавување на економскиот раст и зголемување на невработеноста“, изјави тим економисти предводен од главниот економист на JPMorgan, Брус Касман.
Според нивната проценка, инфлацијата би можела да ослабне на долг рок, но само откако економијата ќе ги почувствува ефектите од забавувањето. Со други зборови, падот на цените нема да биде резултат на стабилизација на пазарот, туку на послаба побарувачка и забавување на економската активност.
Нафта, инфлација и нови притисоци
Инфлацијата е една од најголемите грижи на инвеститорите со месеци, а војната во Иран дополнително ја зголеми цената на нафтата. Во април, инфлацијата во САД достигна годишна стапка од 3,8 проценти, највисока за три години, додека цените на горивата се искачија на 4,56 долари за галон, највисока за четири години.
JPMorgan, исто така, предупредува на дополнителни фактори што би можеле да ги зголемат инфлациските притисоци:
послаба отпорност на глобалните синџири на снабдување,
раст на трошоците за транспорт и производство,
продолжен притисок врз растот на платите,
раст на краткорочните инфлаторни очекувања.
Особено загрижувачки е фактот што платите останаа на покачено ниво по пандемијата, што го зголемува ризикот од таканаречена „спирала на плати и цени“, во која растот на платите дополнително го поттикнува растот на цените на производите и услугите.
Економистите истакнуваат дека глобалната невработеност е сè уште под нивото пред пандемијата, поради што не е реално да се очекува брзо ублажување на инфлацијата до целните нивоа на централните банки.
Последиците би можеле да траат дури и по војната
Аналитичарите предупредуваат дека инфлациските притисоци би можеле да останат дури и ако има крај на конфликтот со Иран. Една од причините е фактот дека нормализацијата на протокот на нафта низ Ормутскиот теснец би можела да трае со месеци.
И Морган Стенли предупредува дека инфлацијата би можела да достигне врв само во мај или јуни, со дополнителни притисоци создадени од тарифите и зголемувањето на трошоците за домување.
Пораката на големите инвестициски банки е дека пазарите влегуваат во период на зголемена неизвесност, во кој централните банки ќе имаат тешкотии истовремено да ја ограничат инфлацијата и да го зачуваат економскиот раст. Ова е проценка на економската слика на САД.
Слични предупредувања доаѓаат и од Европа. Иако досега ниту една голема европска банка не го прогласи крајот на сценариото „Златокоса“ толку директно како JPMorgan, Европската централна банка веќе предупредува дека војната во Иран може да предизвика долгорочни инфлаторни притисоци и забавување на растот во еврозоната.
Главниот економист на ЕЦБ, Филип Лејн, процени дека енергетскиот шок може да има „потраен ефект“ врз инфлацијата отколку што се очекуваше претходно, додека некои европски финансиски институции, вклучувајќи ја и BNP Paribas, проценуваат дека растот на европската економија ќе биде значително послаб поради повисоките цени на енергијата и послабата потрошувачка. Европската економија е особено чувствителна поради нејзината голема зависност од увозот на енергија, па затоа аналитичарите предупредуваат дека продолжените нарушувања на пазарот на нафта и гас би можеле да личат на енергетската криза од 2022 година.