Кога бројот на луѓе што учествуваат на пазарот на трудот паѓа на најниско ниво во последните 50 години, првата претпоставка е дека вработените губат надеж и се откажуваат од барање работа. Сепак, економистите предупредуваат дека реалноста е многу посложена.
Најновите податоци што доаѓаат од Соединетите Американски Држави покажуваат дека стапката на учество во работната сила паднала на 61,5 проценти – најниско ниво од 1976 година, без периодот на пандемијата. За еден месец, дури 720.000 луѓе го напуштиле пазарот на трудот.
„Но, ова не е приказна за луѓе кои повеќе не сакаат да работат. Тоа е приказна за општеството што влегува во нова демографска и технолошка ера“, напишаа аналитичарите на списанието Fortune.
Работните места не исчезнуваат, работниците исчезнуваат
„Со децении го толкувавме падот на вработеноста како знак дека работодавците повеќе немаат потреба од работници. Денес, сè повеќе се соочуваме со спротивниот проблем – има работни места, но нема доволно луѓе за да ги пополнат“, објаснува Лаура Улрих, директорка за економски истражувања во Indeed Hiring Lab и поранешна економистка во Федералната резервна банка на САД во Ричмонд.
Според нејзините проценки, пазарот на трудот во наредните години ќе биде обликуван од два моќни процеси: масовното пензионирање на генерацијата „бејби-бумери“ и намалувањето на приливот на работници од странство.
Проценките покажуваат дека помеѓу 2025 и 2032 година, американската работна сила би можела да биде помала за речиси шест милиони луѓе.
Вештачката интелигенција ги менува правилата на играта, но тоа не е главната причина
Вештачката интелигенција несомнено ги забрзува промените на пазарот на трудот, но истражувањата покажуваат дека таа не е главната причина за денешните проблеми. Многу поголем предизвик е несовпаѓањето помеѓу професиите за кои се образуваат младите и работните места што најмногу ќе му бидат потребни на општеството. Со години, финансиите, програмирањето и информатичката технологија се сметаа за најпосакувани кариери. Токму ова се секторите во кои вештачката интелигенција најбрзо ќе автоматизира дел од работните места. Во исто време, области како што се здравството, образованието, градежништвото и социјалната заштита, каде што работната сила брзо старее, не успеваат да привлечат доволен број млади луѓе.
Со други зборови, проблемот не е само што некои професии ќе исчезнат, туку и што други ќе останат без луѓе.
Промените на пазарот на трудот не се само економско прашање. Тие значително влијаат на начинот на кој луѓето размислуваат за својата иднина. Денес, младите луѓе избираат професии кои до неодамна гарантираа безбедност, додека технологијата ги менува правилата најбрзо во тие области. Во исто време, работните места што ќе бидат најпотребни честопати изгледаат помалку привлечни, бараат долго образование или се помалку платени.
Таквиот јаз создава нов вид неизвесност – не затоа што нема работни места, туку затоа што е сè потешко за луѓето да проценат кои вештини ќе вредат за десет или петнаесет години од сега, велат аналитичарите.
Демографијата ќе го обликува пазарот
Можеби најинтересниот заклучок од истражувањето е дека во ниту едно од анализираните сценарија вештачката интелигенција немала поголемо влијание од демографските промени. Дури и додека истражувачите моделирале иднина во која вештачката интелигенција заменува голем број работници, се покажа дека стареењето на населението и намалувањето на бројот на работоспособни лица би имале уште посилен ефект врз пазарот на трудот.
Ова значи дека светот на работата нема да се промени само затоа што машините стануваат попаметни. Ќе се промени и затоа што луѓето ќе стареат и ќе има помалку работници.
Во последниве години, речиси секоја дискусија за пазарот на трудот завршува со прашањето што вештачката интелигенција ќе им одземе на луѓето. Можеби е поважно да се постави друго прашање: кој ќе остане да работи на прво место?