Европската унија почнува да применува нови правила за транспарентност на платите, со кои има за цел да го олесни откривањето на дискриминацијата во платите меѓу жените и мажите и да го намали родовиот јаз во заработката, додека Хрватска сè уште ги завршува законските измени потребни за пренесување на директивата во националното законодавство.
Принцип кој не се реализира во пракса
Директивата (ЕУ) 2023/970 беше усвоена во мај 2023 година како еден од клучните елементи на европската стратегија за родова еднаквост, со цел намалување на родовиот јаз во платите преку поголема транспарентност и посилни механизми за спроведување. Иако принципот на еднаква плата за еднаква работа е вграден во член 157 од Договорот за функционирање на Европската Унија, европските институции со години предупредуваат дека тој не се реализира целосно во пракса.
Европската комисија постојано предупредува дека дискриминацијата во платите останува неоткриена поради нетранспарентните системи за одредување на платите, што им отежнува на работниците да утврдат дали се платени помалку од нивните колеги за иста или подеднакво вредна работа.
Според податоците на Евростат за 2024 година, жените во Европската Унија заработувале 11,1 процент помалку на час од мажите во просек. Во Хрватска, овој јаз е помал и изнесува 6,6 проценти, што е под европскиот просек, но европските и националните власти предупредуваат дека дури и ваквите податоци не значат дека проблемот е елиминиран.
Нема повеќе криење, има голем број обврски
Новите правила воведуваат низа обврски насочени кон олеснување на откривањето и докажувањето на дискриминацијата во платите. Кандидатите за работа треба да добијат информации за почетната плата или распонот на платите пред вработувањето, работодавачите повеќе нема да имаат право да бараат информации за претходните заработки на кандидатот, а работниците ќе имаат право да бараат информации за критериумите според кои се одредуваат платите и унапредувањата.
Обврската за известување за родовиот јаз во платите се воведува за поголемите работодавачи, додека жртвите на дискриминација ќе имаат право на надомест, при што товарот на докажување се префрла на работодавачот во одредени постапки.
Потпретседателот на Комитетот за права на жените и родова еднаквост на Европскиот парламент, Марко Вешлигај (СДП), оцени дека главната цел на директивата е зајакнување на принципот на еднаква плата и зголемување на транспарентноста на платите преку мерки што ќе ги овластат работниците и ќе ги охрабрат работодавачите да воспостават пофер системи за одредување на платите.
„Се очекува овие мерки да придонесат за намалување на родовиот јаз во платите, кој сè уште е присутен во повеќето земји-членки“, рече Вешлигај во изјава за Хина, посочувајќи дека нееднаквостите на пазарот на трудот се прелеваат и во пензискиот систем, во кој жените во ЕУ добиваат во просек една четвртина пониска пензија од мажите.
Тој додаде дека за време на преговорите во Европскиот парламент, меѓу клучните прашања биле обемот на обврските за работодавачите, особено за малите и средните претпријатија, праговите за известување и механизмите за спроведување и санкции. Вешлигај верува дека на земјите-членки им е дадено доволно време да се прилагодат, но предупредува дека успехот на реформата ќе зависи од зајакнувањето на институционалните капацитети за надзор и имплементација и од јасните упатства за работодавачите.
„Во Хрватска, како и во другите земји-членки, од клучно значење е да се обезбедат јасни упатства за работодавачите и ефикасни механизми за следење со цел да се обезбеди вистинска примена на директивата во пракса, а не само формално усогласување“, рече тој.